We leven in een innovatieve en creatieve wereld. De wereld om ons heen verandert snel. De Innovatieve Meesters van Elferink & Kortier Advocaten houden de ontwikkelingen op onze vakgebieden voor u bij in deze databank.
Duitse rechter: Onderzoekers tijdens verkiezingen recht om informatie van grote sociale mediaplatformen te ‘schrapen’
De grote sociale mediaplatformen spelen een belangrijke rol in onze democratische samenleving. Zeker rondom verkiezingen is te zien dat deze platformen worden gebruikt om burgers te bewegen op een bepaalde partij te stemmen. Het bekendste voorbeeld zijn de Amerikaanse verkiezingen van 2016, waarbij het consultancybedrijf Cambridge Analytica grote hoeveelheden aan gegevens verzamelde via het platform Facebook, om deze vervolgens te gebruiken in de presidentscampagne. Meer recentelijk heeft de Roemeense rechter besloten de landelijke verkiezingen van 2024 tussentijds te annuleren, onder meer omdat één van de kandidaten vanuit het niets ‘trending’ werd op het video-platform TikTok. Roemenië vermoedde dat het vergrote bereik van deze kandidaat het gevolg was van invloed uit Rusland.
Wat speelde er in Duitsland?
Tijdens de meest recente Duitse verkiezingen is tevens aandacht besteed aan de invloed die sociale media hierop kan hebben. Een aantal onderzoekers vroegen om toegang bij grote sociale mediaplatformen tot publiekelijk toegankelijke informatie, om zo na te gaan of gebruikersactiviteiten een risico zouden kunnen vormen voor de integriteit van het verkiezingsproces. Bij publiekelijk toegankelijke informatie kan men denken aan toegang tot de posts zelf, maar ook of deze zijn geliket en/of gedeeld, en door welk account. Een dergelijk verzoek deden de onderzoekers ook bij het bekende platform X.
Hoewel de gevraagde gegevens in principe voor iedereen zichtbaar zijn bij het lezen van het betreffende bericht, kost het veel tijd om al deze informatie handmatig te verzamelen. Onderzoekers moeten in staat zijn om de benodigde informatie als het ware van X te ‘schrapen’ om efficiënt te werk te kunnen gaan. X biedt een functionaliteit die dat werk automatisch kan doen. Deze functionaliteit is in principe voor iedereen tegen betaling beschikbaar. Het maandelijkse bedrag dat een onderzoeker zou moeten betalen voor volledige toegang zou echter neerkomen op €42.000 per maand. X heeft het verzoek tot ‘gratis’ onvoorwaardelijke toegang geweigerd. De onderzoekers stapten vervolgens naar de Duitse rechter.
Het oordeel van de Duitse rechter
In nieuwe Europese regelgeving (de Digital Services Act, kortweg de DSA), die specifiek is gericht op online platformen, is juist bepaald dat hele grote sociale mediaplatformen (zoals X) verplicht zijn om dergelijke publiekelijke informatie aan onderzoekers onvoorwaardelijk ter beschikking te stellen. Hierbij geldt wel de voorwaarde dat de onderzoekers deze geschraapte informatie moeten gebruiken voor onderzoek naar bepaalde risico’s, die tevens zijn vastgelegd in deze regelgeving. Eén van deze te onderzoeken risico’s is de inmenging van het sociale mediaplatform op democratische processen, zoals verkiezingen. De wet is wat dat betreft erg helder: de onderzoekers dienen in deze situatie gratis toegang te krijgen. De rechter oordeelde dan ook dat X zo snel mogelijk de onvoorwaardelijke en volledige toegang tot de interface moest bieden aan de onderzoekers.
X heeft hoger beroep ingesteld tegen de uitspraak, maar dat lijkt voornamelijk te zien op de vraag of de Duitse rechter wel over deze zaak mocht oordelen. Een veelvoorkomend probleem, ook in Nederland, is dat veel van deze bedrijven hun Europese hoofdkantoor houden in Ierland. Om die reden kan in veel gevallen geen zaak voor de rechter worden gebracht in het ‘thuisland’ van een belanghebbende partij, maar moet deze naar Ierland uitwijken. Deze uitspraak van de Duitse rechter gaat daar tegenin, op basis van de DSA. Mocht het vonnis stand houden, dan zou dat in theorie het juridisch afdwingen van rechten tegenover deze platformen in Nederland eenvoudiger kunnen maken.
De DSA is ook van toepassing in Nederland. Dat betekent dat als u een online platform beheert, u wellicht ook aan bepaalde verplichtingen dient te voldoen. Elferink & Kortier Advocaten volgt de juridische ontwikkelingen omtrent digitale platformen op de voet en staat u indien nodig graag bij.
